EDUSTATS / TA’LIM

UNESCO va UNICEF: Afg‘onistonda ta’lim imkoniyatlari talabdan ortda qolmoqda

Maktab yoshidagi aholi ko‘paymoqda, ta’lim tizimiga bosim esa kuchaymoqda. BMT agentliklari o‘smir qizlar uchun qolgan muqobil darslar rasmiy maktab o‘rnini bosa olmasligini ta’kidlamoqda.

Nashr: · EduStats

A 10-year-old girl studies at Asem Primary School in Herat, Afghanistan.
A 10-year-old girl studies at Asem Primary School in Herat, Afghanistan. © UNICEF/Osman Khayya
0 Koʻrildi

UNESCO va UNICEFning Afg‘onistondagi ta’lim holatiga bag‘ishlangan yangi hisobotida asosiy ziddiyat ajratib ko‘rsatilgan: o‘qishga ehtiyoj katta, uni qondirish imkoniyatlari esa tobora yetishmayapti. Hisobot bu holatni faqat maktablar sig‘imi bilan emas, ta’limga kirishdagi to‘siqlar bilan ham bog‘laydi.

Ko‘proq bola, kuchaygan bosim

Afg‘onistonda 7–18 yoshdagi aholi 2019-yildagi taxminan 10,4 milliondan 2024-yilda 11,5 millionga yetgan. Bu raqamlar maktabga qatnayotgan o‘quvchilarni emas, shu yosh guruhidagi jami aholini bildiradi. O‘sish allaqachon imkoniyatlari cheklangan maktablar, o‘qituvchilar va ta’lim xizmatlariga qo‘shimcha yuk bo‘lmoqda.

Hisobotda takrorlanayotgan favqulodda vaziyatlar, sarmoya yetishmasligi hamda Pokiston va Erondan afg‘onlarning ommaviy qaytishi ham tizimga bosimni kuchaytirayotgan omillar sifatida keltirilgan. Demak, masala faqat o‘qishni istagan bolani ro‘yxatga olishda emas: tizim shu ehtiyojga yetadigan imkoniyatga ega bo‘lishi kerak.

Muqobil darslarning chegarasi

O‘smir qizlar uchun jamoa asosidagi darslar, savodxonlik va kasbiy ko‘nikma mashg‘ulotlari, masofaviy ta’lim hamda xususiy repetitorlik kabi imkoniyatlar saqlanib qolgan. Hisobot ularning ko‘lamini ehtiyojga nisbatan yetarli emas deb baholaydi.

Jamoalar tashkil etgan qariyb 5 300 sinfda 162 mingga yaqin o‘quvchi ta’lim olmoqda. Ularning 64 foizi qizlar. Bu qamrovni faqat qizlar soni sifatida talqin qilib bo‘lmaydi. Hisobot mualliflarining ta’kidlashicha, bunday darslar yuzma-yuz maktab ta’limini ham, rasmiy ta’lim olish huquqini ham almashtirmaydi.

Cheklovlar oliy ta’limda ham davom etmoqda: ayollarga universitetda o‘qish taqiqlangan sharoitda bu sektor 2021-yildagiga nisbatan ancha kichikligicha qolgan.

UNESCO va UNICEF qizlar hamda ayollarning ta’limga bo‘lgan huquqini to‘liq tiklashni, shuningdek, o‘qitish sifatiga zarar yetkazayotgan to‘siqlarni bartaraf etishni so‘ramoqda. Hisobotdagi mezon faqat nechta muqobil dars ochilgani emas — rasmiy ta’limga yo‘l qanchalik ochiqligi hamdir.

Muammo yoki taklif